Puanların sorunu
Birinden bir filmi on üzerinden puanlamasını istediğinde, aslında ondan bütün bir film geçmişini aklında tutmasını, bu filmi o geçmişin içinde bir yere koymasını ve cevabı tek bir sayıya sıkıştırmasını istiyorsun. Kimse bunu yapmaz. İnsanların aslında söylediği; ruh hâli, yakın zamanda izledikleri ve kiminle izledikleri süzgecinden geçmiş bir histir. Sonuç, bir süre puan tutmuş herkese tanıdık gelir: neredeyse her şey 7 ile 8,5 arasına düşer ve yıllar önce bir şeye verdiğin 8,0 artık bugünkü bir 8,0 ile aynı anlama gelmez.
Bu bir özensizlik değil. İnsan yargısı üzerine onlarca yıllık araştırma aynı yönü gösteriyor: insanlar mutlak yargılarda güvenilmez, göreli yargılarda ise şaşırtıcı derecede tutarlıdır. Bir taşın ne kadar ağır olduğunu söylemekte zorlanırız; iki taştan hangisinin daha ağır olduğunda nadiren yanılırız.
Karşılaştırma daha kolay bir soru
İkili karşılaştırma bunu ciddiye alır. Senden bir sayı istemek yerine gerçekten yanıtlayabileceğin soruyu sorar: bu ikisinden hangisini tercih edersin? Her yanıt küçük ve dürüst bir veri noktasıdır; bir şeyi puanladığın gün ne kadar cömert hissettiğinden etkilenmez. Bunlardan yeterince bir araya getirdiğinde tam bir sıralama ortaya çıkar; tıpkı satranç reytinglerinin, birinin bir oyuncuyu “10 üzerinden 8” ilan etmesinden değil, tek tek oynanan oyunlardan ortaya çıkması gibi.
Sandığından daha az karşılaştırma gerekir
50 öğelik bir listede 1.225 olası çift vardır, ama bunun yakınında bile yanıta ihtiyacın yoktur. Bir listeyi karşılaştırmayla sıraya koymak bir sıralama problemidir ve sıralama, bilgisayar biliminin en çok cilalanmış araçlarından biridir:
- Zaten sıralı bir listeye yeni bir öğe yerleştirmek yaklaşık log₂(n) karşılaştırma gerektirir: 100 öğelik bir listeye bir şeyi yerleştirmek için yedi soru.
- Bütün bir listeyi sıfırdan sıraya koymak kabaca n·log₂(n) karşılaştırma gerektirir: 20 öğelik bir liste, çoğu birer saniye süren, yüzün epey altında hızlı düelloyla sıralanır.
Pratikte bir angarya gibi değil, kendi zevkin hakkında bir bilgi yarışması gibi hissettirir ve zamana yayılabilir: bugün beş düello yanıtla, gelecek hafta beş tane daha; sıralama netleşmeye devam eder.
Yanıtların birbiriyle çeliştiğinde
Er ya da geç A'yı B'ye, B'yi C'ye, sonra da C'yi A'ya tercih edeceksin. Böyle bir döngü bir başarısızlık değil, bilgidir. Genellikle üçünün gerçekten birbirine yakın olduğu ya da her seferinde farklı kriterlere göre karşılaştırdığın anlamına gelir: A işçilikte B'yi yener, B iddiada C'yi, C de saf eğlencede A'yı. İyi bir sistem çelişki yokmuş gibi davranmaz. Daha sonra yeniden sorabilir, puanlarının hakemlik yapmasına izin verebilir ya da dördüncü ile altıncı sıralar arasının bir ruh hâli meselesi olduğunu kabul edebilir.
Puanlar ve düellolar, birlikte
Bunların hiçbiri puanları değersiz kılmaz. Puanlar bir düellonun taşıyamayacağı bilgiyi taşır: en iyin ile en kötün arasındaki uçurumu gösterirler, ayrı kriterleri desteklerler (bir filmin hikâyesi ile görselliği, bir biranın tadı ile görünümü) ve sana kademeler, ortalamalar ve eğilimler verirler. Düellolar hassas alettir; puanlar ise haritadır.
İşte bu yüzden RateTheThings ikisini birden kullanır. Puanların tier list'i, ortalamaları ve eğilimleri belirler. Sıralaman ise düellolardan gelir: yeni bir şey ekle, birkaç hızlı “hangisi daha iyi?” seçimi, yukarıda anlatıldığı gibi yaklaşık log₂(n) tane, onu puanladığın her şeyin arasında yerine oturtur. Nasıl hissettirdiğini görmek istersen bir liste başlat ve birkaç şey puanla; düellolar kendi işini görür.